Һәр эшкә күңел белән

Балачак – тәэсирләр гомер буе хәтердә кала торган вакыт. Ата-аналар, аларның гамәлләре һәм сүзләре васыять һәм киләчәккә юнәлеш булып тора.

Фоат Дәүләтҗан улы үзенең балачак елларын яхшы хәтерли. Күз алдына кырыс әтисе Дәүләтҗан Дәүләтгәрәй улы һәм гаҗәеп акыллы әнисе Шәмсеҗихан Хуҗагул кызы образлары килеп баса.

“Әти гомер буе өлкән ат караучы булып эшләде – хәзерге заманда бу вазифа колхозның баш инженерына туры килер иде. Атсыз бер генә эш тә барып чыкмаганга, ат караучыда зур җаваплылык ята иде. Мин ул чакта бишенче сыйныфта укыдым. Бригадир Мөхлис агай иртәдән үк авыл халкын кырга чакыра. Мин аның янына йөгереп килдем һәм согребалкада эшләргә рөхсәт сорадым. Ул син бәләкәйрәк әле һәм бер елга булса да үсәргә кирәк, дип җавап бирде. Шуннан соң мин әтигә мөрәҗәгать иттем, һәм ул бригадирны миңа рөхсәт бирергә күндерде. Иртәнге биштә үк мин ат абзары янында идем. Җирән ат бирделәр, ләкин ул мине, яшь җайдакны, танымады. Ярты сәгать әйләнеп йөргәннән соң, мин аңа якынлаша алдым, ләкин яңа киртә барлыкка килде – дирбияне элеп куярга буем җитмәде. Әти сүзсез генә боларның барысын күзәтеп торды, ләкин ярдәм итмәде. Мондый тәрбия – сүз белән түгел, ә эш белән. Без биш бала идек, безне белемебезгә һәм көчебезгә генә таянырга, кылган гамәлләребез өчен җаваплы булырга өйрәттеләр”, – дип башлады сүзен юбиляр.

“Әни зирәк һәм нечкә күңелле хатын иде. Ул безгә әтигә карата тирән ихтирам тәрбияли, аның какшамас абруен саклый белә иде. Хәтерлим, миңа ул вакытта ун яшь, өйдә алты стаканнан торган җыелма бар – ул вакытта бик кыйммәтле әйбер. Мин ялгыш берсен ваттым. Әни тавышын күтәрмәде, әкрен генә: “Әтиең нәрсә әйтер икән, карарбыз”, – диде. Мин көнне газаплы көтүдә үткәрдем. Әти кайткач, мин качтым һәм аның стаканнарны ничек санавын күз алдыма китердем. Әлбәттә инде, ул аларны санамады, һәм гомумән берсенең югалуын сизгәнмедер. Шул көннән бирле бер генә стаканны да ватмадым.

Әнинең яхшылыгы турында риваятьләр язарга була. Безнең Рәтамак мәктәбендә күрше авыллардан балалар укыды. Яхшы көннәрдә алар велосипедта киләләр һәм аларны безнең ишегалдында калдыралар иде. Нигә бездә? Ул вакытта мәктәп ашлары юк, әни көн саен балаларга чәй эчерде. Без абый белән өйгә кайтканда, ул безне: “Балалар, сезгә шикәр калмады, балаларны сыйладым”, – дип каршы ала иде. Шулай итеп, әти-әниләр безгә әхлакый ориентирлар салды”.

Фоат өчен гаилә гомер буе төп кыйммәткә әверелә һәм шулай булып кала да. Үзенең беренче һәм бердәнбер мәхәббәте Флера белән ул мәктәптә югары сыйныфларда ук дуслаша. Флера авылның абруйлы укытучыларының кызы була: Гомәр Ахунҗан улы – физика, Фахирә Габделгали кызы математика укыта. Флера Фоатны армиядән ике ел көтеп ала, аннары ул укыган авыл хуҗалыгы институтына укырга керә, икътисад факультетын сайлый. Өченче курстан соң яшьләр өйләнешә һәм тулай торакта бүлмә ала. Дәүләтгәрәевлар гаиләсенең тарихы әнә шулай башлана, аларның союзы инде илле ел дәвам итә.

Кулга-кул тотынышып, хөрмәт һәм ярдәм белән алар барлык шатлык һәм авырлыклар аша үтә. Флера ире өчен өй учагын ышанычлы саклаучы була. Җитәкче хатыны булу – аерым җаваплылык, һәм ул бу рольне лаеклы башкара. Шул ук вакытта үзе дә район халык мәгариф бүлегендә баш бухгалтер вазифасын башкара. Фоат исә гаилә өчен һәрвакыт ышанычлы таяныч, хәстәрлекле ир һәм әти була.

Дәүләтгәрәевларның өч баласы бар. Шунысы игътибарга лаек, алар барысы да аграр университетының икътисад факультетын тәмамлаган – финансистларның тулы бер гаилә подряды. Олы уллары Фидан әтисе эзеннән бара: бүген ул Иглино районы хакимияте башлыгы урынбасары, финанс идарәсе башлыгы. “Башкортстан Республикасының атказанган икътисадчысы” исеменә лаек. Кызлары Фидалия еллар узу белән яңа һөнәр үзләштергән – астролог-психолог, гаиләсе белән Уфада яши. Лилия Иглинода төпләнеп, Социаль фондта баш белгеч булып эшли.

“Балалар тырыш, җаваплы һәм хезмәт сөючән булып үсте, – дип дәвам итте әңгәмәдәшем. – Алар үскәндә без икешәр сыер асрый идек. Бишенче сыйныфтан ук кызлар аларны үзләре сава иде инде. Әлегә кадәр гаҗәпләнәм: аларның кечкенә кулларында көч каян алынган? Эш белән киткәндә, без, өйдә тәртип булачагын белеп, тыныч күңел белән бөтен хуҗалыкны аларга калдырып китә идек”.

Мин балаларны ничек дөрес тәрбияләргә дип сорагач, ул кыска һәм ачык итеп: “Балаларны тәрбияләргә кирәкми. Алар алдында ата-ана үрнәге”.

Бүген Дәүләтгәрәевлар йортындагы балаларның көлүләре оныклары һәм оныкчыкларының шау-шулы тавышлары белән алмашынган. Алар – әби-бабай тормышын шатлык һәм оптимизм белән тутыручы төп илһам чыганагы.

Фоат Дәүләтҗан улы белән сөйләшкәндә, аның һөнәри юлы темасына кагылмыйча мөмкин түгел иде. Бу тормышның дистә еллары, аларга рухи һәм физик көч салынган. Кырык алты еллык гомуми стажның утыз ике елы дәүләт хезмәтенә бирелгән, шуның егерме алтысыннан артыгы – район тормышының иң җаваплы өлкәләренең берсендә җитәкче вазифасына. Үз эше турында әңгәмәдәшем аеруча дәртләнеп һәм битараф булмыйча сөйли.

“Иң авыры системаны җайга салу иде, – дип искә ала Фоат Дәүләтҗан улы. – Мин Башкарма комитетның финанс бүлегенә 1988 елда килдем. Ул вакытта салым хезмәте бездә дәүләт керемнәре инспекциясе буларак яшәде, ә мин мәгариф буенча финансист та түгел. Эш дәверендә өйрәнергә туры килде: сорауларны язып алам, Бәләбәйгә тәҗрибәле хезмәттәшләр янына барам – консультация алам, киңәшләшәм, тәҗрибә белән уртаклашам. Бюджетта акчалар һәрвакыт булды, кайвакыт планны арттырып үтәү 200% ка кадәр җитте. Бу акчаларны без мәктәпләргә, хастаханәләргә, балалар бакчаларына капиталь ремонт ясауга тоттык.

Миңа акча бүлеп бирүне сорап мөрәҗәгать иткәндә, мин беркайчан да шундук баш тартмадым. Башта вәзгыятьне үз күзләрем белән бәяләү өчен объектка чыктым. Әгәр эш чыннан да мөһим булса, мәсьәләне һәрвакыт уңай хәл итә идем. Ә эшләр тәмамлангач, кабул итүгә һичшиксез бардым. Һәр эштә җаваплы караш һәм контроль кирәк. Шуның аркасында бер генә тикшерү вакытында да миңа хокук бозулар өчен кызарырга туры килмәде. 90 нчы елларда авыр булды: күрше районнарда бюджет хезмәткәрләре ярты ел буе хезмәт хакы күрмәде, ә без тотрыклы түләдек – эзләдек һәм мөмкинлекләр таптык. Үз эшеңне күңел белән башкарырга кирәк, шул вакытта районга да яшәү җиңелрәк булачак”.

Җитәкченең кешелек сыйфатлары турындагы соравыма Фоат Дәүләтҗан улы: “Иң элек намуслы булырга кирәк. Кече ватаныңны һәм кешеләрне чын күңелдән яратырга. Кешелекле булып калу, үзеңне башкалардан өстен куймау мөһим, без бит барыбыз да тигез. Тыңлый, ишетә һәм кешеләргә аңлап карый белергә кирәк. Тере аралашу – бар нәрсәнең нигезе. Тырышучыларга Аллаһы Тәгалә ярдәм итә”, – дип елмайды юбиляр.

Фоат Дәүләтҗан улы җитәкче итеп тиз генә куелмаган. Ул “Рә” колхозында эшләгән елларын искә ала. Баш икътисадчы буларак, 1981 елда – коточкыч корылык елында – аны печән хәзерләү буенча өлкән итеп билгелиләр. Шулай итеп, тулы булмаган ел эчендә ГАЗ-52 белән ул Казахстанда унөч тапкыр командировкада була, аннан колхоз терлекләрен коткару өчен салам ташыйлар. “Ул вакытта күпме кыенлыклар кичерергә туры килде, ничә тапкыр гөмер хәвеф астына куелды – бу хакта тулы бер китап язарга мөмкин”, – дип өстәде әңгәмәдәшем.

Бүген, лаеклы ялдагы Фоат Дәүләтҗан улының тормышы тынычрак булса да, ул элеккечә үк хезмәт һәм мәшәкатьләр белән тулы. Иртәсе яңалыклар карау һәм хатыны белән ашыкмыйча чәй эчүдән башлана. Өстәлдә муллык: үзебездә җитештерелгән кәҗә сөтеннән сыр һәм кефир, оста хуҗабикә пешергән башка тәмле әйберләр. Чәй өстәле артында көнлек планнар турында сөйләшәләр – хуҗалыкта көз көне эшләр җитәрлек. Фоат Дәүләтҗан улы һәр эшкә дә, гомере буена кебек үк, үзенә хас җаваплылык, намус һәм күңел белән тотына.

Һөнәри юл этаплары

Фоат Дәүләтҗан улы Дәүләтгәрәев – галим агроном, партия һәм хуҗалык, дәүләт хезмәткәре, БР атказанган икътисадчысы, Ярмәкәй районының шәрәфле шәхесе.

1951 елда Рәтамак авылында туган. Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаган.

1970-1972 елларда Алманиядәге совет гаскәрләре төркемендә хезмәт иткән.

Хезмәт эшчәнлеген “Рә” колхозында башлаган. 1978-1986 елларда – агроном, баш икътисадчы, партком секретаре.

1986-1988 елларда – Советлар Союзы Коммунистлар партиясенең район комитетының авыл хуҗалыгы бүлеге мөдире.

1988 елның ноябреннән – район башкарма комитетының финанс бүлеге җитәкчесе, финанс идарәсе башлыгы.

Башкортстан Республикасының Мактау грамотасы, “Халык санын алуны үткәрүдәге казанышлары өчен” медале, Башкортстан Республикасы Финанс министрлыгының Мактау грамотасы белән бүләкләнгән.